VRF montaj kuralları, sistemin ilk gün nasıl çalışacağını değil, on yıl sonra hâlâ sorunsuz çalışıp çalışmayacağını belirler. Servise çağrıldığımız kronik arızaların önemli bir kısmında kök neden kartta ya da kompresörde değil, montaj sırasında atlanan bir adımda çıkıyor: lehim sırasında azot verilmemiş bir boru, yeterince beklenmeden kesilmiş bir vakum, yanlış adreslenmiş bir iç ünite. Bu yazıda tesis yöneticilerinin ve teknik ekiplerin bir VRF projesini teslim alırken sorması gereken soruları, üretici kılavuzlarındaki somut kurallar üzerinden anlatıyoruz.
Rakamlar markadan markaya, hatta aynı markanın seri ve kapasitelerine göre değişir. Aşağıda örnek olarak verdiğimiz değerler, Kaynaklar bölümünde bağlantısını verdiğimiz Daikin VRV IV montaj ve kullanıcı referans kılavuzundan alınmıştır. Kendi sisteminiz için her zaman cihazın kendi montaj kılavuzunu esas alın.
VRF montajına başlamadan önce: proje ve yerleşim
Montaj sahada değil, çizim masasında başlar. Dış ünitenin yeri, boru güzergâhı, branşman noktaları ve iç ünite kapasiteleri, üreticinin seçim yazılımında birlikte hesaplanmalıdır. Sahada güzergâh değişirse, hesap da yeniden yapılmalıdır; çünkü fazladan birkaç dirsek ve birkaç metre boru, eşdeğer boru boyunu ve gaz şarj miktarını değiştirir.
Dış ünite için dikkat edilecek başlıklar şunlardır:
- Emiş ve atış yönlerinde üreticinin istediği servis ve hava boşlukları bırakılmalı, sıcak hava tekrar emilmemelidir.
- Ünite, titreşimi binaya aktarmayan bir kaide veya sehpa üzerine terazisinde oturtulmalıdır.
- Kar, su birikintisi ve drenajın donması ihtimali olan yerlerde ünite yerden yükseltilmelidir.
- Servis ekibinin kart, kompresör ve fan motoruna güvenli biçimde erişebileceği bir alan bırakılmalıdır.
Boru boyu ve kot farkı sınırları
VRF sistemlerinde soğutucu akışkan tek bir dış üniteden onlarca iç üniteye dağıtıldığı için üretici, her güzergâh için sınır koyar. Kılavuzda tipik olarak şu ölçüler tanımlanır: dış üniteden en uzak iç üniteye gerçek ve eşdeğer boru boyu, toplam boru boyu, ilk branşmandan sonraki boy, dış ünite ile iç üniteler arasındaki kot farkı ve iç üniteler arasındaki kot farkı.
| Ölçü | Örnek değer (Daikin VRV IV kılavuzu) | Neden önemli |
|---|---|---|
| Dış ünite ile iç ünite arası kot farkı | En fazla 50 m; dış ünite iç ünitelerin altındaysa 40 m | Yağ dönüşü ve sıvı hattındaki basınç kaybı |
| Kot farkının 90 m’ye uzatılması | Sıvı hattı çapının büyütülmesi ve dış ünitede ilgili ayarın yapılması şartıyla | Ek koşullar yerine getirilmezse sistem kararsız çalışır |
| İlk branşmandan iç üniteye boy | En fazla 40 m; koşullar sağlanırsa 90 m’ye kadar | Uzak ünitelerde kapasite kaybı ve dengesiz dağılım |
| Branşman elemanlarının eşdeğer boyu | Hesap için refnet bağlantısı 0,5 m, refnet kollektörü 1 m kabul edilir | Gerçek boy kısa görünse de eşdeğer boy sınırı aşabilir |
Bu tabloyu bir kural listesi olarak değil, sorulacak soruların listesi olarak kullanın. Teslim aldığınız projede her güzergâhın hesaplanmış boyunu ve kot farkını gösteren bir boru şeması olmalıdır. Yüksek katlı binalarda çatıdaki dış ünite ile bodrumdaki iç üniteler arasındaki fark, bu sınırlara en sık takılan noktadır.
Lehim kuralları: azot, dekapan ve temizlik
Bakır boruların lehimlenmesi, sahada en çok kestirme yapılan iştir ve sonuçları en geç ortaya çıkan iştir. Lehim sırasında borunun içinden azot geçirilmezse iç yüzeyde oksit tabakası oluşur. Bu tabaka sistem çalıştıkça dökülür, genleşme valflerinde, filtrelerde ve kompresör yağ devresinde birikir. Aylar sonra görülen valf tıkanması ve kompresör aşınması çoğu zaman bu ilk günün izidir.
Daikin kılavuzunun lehim bölümünde öne çıkan kurallar şunlar:
- Lehim boyunca boruya azot verilmeli, basınç düşürücü ile azot basıncı yaklaşık 20 kPa (0,2 bar) seviyesinde tutulmalıdır.
- Bakır-bakır bağlantılarda dekapan (flux) kullanılmamalı, dekapan gerektirmeyen fosforlu bakır lehim alaşımı tercih edilmelidir. Klor içeren dekapan korozyona, flor içeren dekapan ise yağın bozulmasına yol açar.
- Antioksidan katkılar kullanılmamalıdır; kalıntıları boruyu tıkayabilir.
- Lehim yapılan noktanın çevresindeki izolasyon ve diğer yüzeyler ısıdan korunmalıdır.
Montaj süresince boru uçlarının kapatılması da aynı derecede önemlidir. Açık bırakılan uçlardan giren toz, nem ve yağmur suyu, vakumun uzamasına ve sonrasında nem kaynaklı arızalara yol açar.
Sızdırmazlık testi ve vakum işlemi
Boru tesisatı tamamlandıktan sonra iki ayrı adım gelir: sızdırmazlık testi ve vakum ile kurutma. İkisi de sisteme enerji verilmeden önce yapılmalıdır. Testte gereken basınç değeri model ve akışkana göre değişir ve dış ünitenin kılavuzunda yazılıdır. Kaçak kontrolünde üreticinin önerdiği köpük test sıvısı kullanılmalıdır; sabunlu su, rakor bağlantılarında korozyona ve soğuk borularda donmaya neden olabileceği için uygun değildir.
Vakum işleminde Daikin kılavuzunun verdiği ölçüler şöyledir:
- Hedef değer -100,7 kPa gösterge basıncıdır (mutlak olarak 5 Torr).
- Pompa en az 2 saat çalıştırılmalıdır.
- Pompa kapatıldıktan sonra vakum en az 1 saat korunmalıdır.
- Bu süreler içinde hedefe ulaşılamıyor veya vakum korunamıyorsa sistemde nem vardır; vakum 0,05 MPa (0,5 bar) azotla kırılıp işlem tekrarlanır.
Sahada sık gördüğümüz hata, vakumun süreye bakılarak değil, ibreye bakılarak kesilmesidir. İbrenin hızla düşmesi, uzun bir tesisatta nemin tamamen alındığı anlamına gelmez. Vakum ölçümünü bir dijital vakum ölçerle kaydetmek ve sonucu teslim dosyasına eklemek, ileride çıkacak bir tartışmayı baştan önler.
İzolasyon ve drenaj
Sıvı ve gaz hatlarının ikisi de, branşman elemanları dahil eksiksiz izole edilmelidir. Örnek aldığımız kılavuz, sıvı hattı için en az 70°C’ye, gaz hattı için en az 120°C’ye dayanıklı polietilen köpük öngörür. Isıtma modunda gaz hattının sıcaklığı yükseldiği için düşük dayanımlı izolasyon zamanla ezilir ve ayrılır.
İç ünite drenajında eğim, sifon ve havalandırma noktası projede gösterilmelidir. Drenaj pompası olan kaset tipi ünitelerde pompanın basma yüksekliği ve hattın yatay boyu kılavuzdaki sınırları aşmamalıdır. Tavan içinde yetersiz eğimle çekilmiş bir drenaj hattı, ilk yaz şamandıra arızası ve tavana sızan su olarak geri döner.
Elektrik ve haberleşme hattı
VRF sistemlerinde güç kablosu ile haberleşme hattı ayrı tutulmalı, haberleşme için üreticinin istediği kablo tipi ve kesiti kullanılmalıdır. Haberleşme hattı genellikle kutupsuz veya kutuplu iki telli bir hattır ve bu hatta yanlışlıkla şebeke gerilimi uygulanması kartları kalıcı olarak yakabilir. Kablonun ekranı (blendajı) kılavuzda gösterilen tek noktadan topraklanmalıdır.
Montaj sonunda her iç ünitenin adresi, bağlı olduğu dış ünite sistemi ve kumanda grubu bir tabloya işlenmelidir. Yeni bir kat eklenirken veya kiracı tadilatı yapılırken bu tablo yoksa, adres çakışmaları ve haberleşme kodları kaçınılmaz hale gelir.
Devreye alma: test çalıştırmasını atlamayın
Gaz şarjı, borunun gerçek boyuna göre hesaplanan ek şarjla birlikte yapılmalı ve şarj edilen miktar dış ünitedeki etikete yazılmalıdır. Ardından üreticinin test çalıştırması yapılır. Bazı markalar bu adım yapılmadan sistemi tam olarak çalıştırmaz; örneğin Daikin sistemlerinde U3 kodu test çalıştırmasının tamamlanmadığını bildirir. Kodun diğer anlamları için Daikin VRV arıza kodları sayfamıza bakabilirsiniz.
Teslim dosyasında bulunması gerekenler:
- Boru şeması, gerçek boylar ve hesaplanan ek gaz şarjı
- Sızdırmazlık testi basıncı, süresi ve sonucu
- Vakum değeri ve bekleme süresi kaydı
- İç ünite adres listesi ve kumanda grupları
- Test çalıştırması raporu ve servis yazılımı ile alınmış ilk çalışma verileri
Bu belgeler, ilk VRF klima bakımı sırasında karşılaştırma için başlangıç noktası olur. Mevcut bir sistemde montaj kaynaklı olduğundan şüphelendiğiniz tekrar eden arızalar için VRF arıza tespiti ve onarımı hizmetimizden yararlanabilirsiniz; yeni bir proje için ise VRF montaj ve devreye alma sayfamızda çalışma şeklimizi bulabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Montajdan yıllar sonra çıkan bir arıza montaj hatasından kaynaklanabilir mi?
Evet. Azotsuz lehimden kalan oksit, eksik vakumdan kalan nem veya hatalı izolasyon, belirtisini aylar hatta yıllar sonra verebilir. Genleşme valfi tıkanması ve tekrar eden kompresör koruma kodları bu tür izlerin başında gelir.
Kılavuzdaki boru sınırları biraz aşılırsa ne olur?
Sistem çoğu zaman çalışır ama uzak ünitelerde kapasite düşer, yağ dönüşü zorlaşır ve koruma kodları sıklaşır. Sınırlar markaya ve modele göre farklıdır; aşım varsa üreticinin öngördüğü çap büyütme ve ayar koşulları uygulanmalıdır.
Vakum işlemi kaç saat sürmeli?
Süre tesisatın boyuna ve içindeki neme bağlıdır. Örnek aldığımız kılavuz en az 2 saat pompalama ve ardından en az 1 saat bekletme öngörür. Esas olan sürenin değil, hedef vakum değerine ulaşılması ve bu değerin korunmasıdır.
Mevcut bir sistemin montaj kalitesi sonradan kontrol edilebilir mi?
Kısmen edilebilir. Servis yazılımıyla alınan basınç, sıcaklık ve valf verileri, boru şeması ve gaz şarj kayıtlarıyla karşılaştırıldığında montajdan kalan sorunlar çoğunlukla ortaya çıkar.
Kaynaklar
- Daikin VRV IV Installer and User Reference Manual, boru boyu sınırları (s. 76)
- Daikin VRV IV Installer and User Reference Manual, branşman eşdeğer boyları (s. 78)
- Daikin VRV IV Installer and User Reference Manual, lehim kuralları (s. 86)
- Daikin VRV IV Installer and User Reference Manual, vakum ve izolasyon (s. 93)
VRF Destek teknik ekibi · Teknik lider: Hasan Emre Durmaz


